Vanaf 9 jaar worden kinderen steeds socialer: hun behoefte om voortdurend in contact te zijn met leeftijdsgenoten groeit. Grote kans dat ze belangstelling krijgen voor interactie via het Internet. Bijvoorbeeld via websites als habbohotel.nl, runescape.com of jetix.nl. Daarnaast kunnen ze belangstelling krijgen voor vriendensites als Hyves, en kunnen ze via vriendjes, vriendinnetjes, broers en zussen in aanraking komen met allerlei chat-rooms op spelletjes-websites.

De belangrijkste opvoed-tips voor ‘communiceren via het Internet’ voor kinderen van 9 tot 13 jaar:

Bedenk dat er eigenlijk geen veilige chat-boxen zijn
Echt goede chat-sites, speciaal voor kinderen, zijn er eigenlijk niet of niet meer. Het kost namelijk veel tijd en geld om alle babbels voortdurend in de gaten te houden. Daardoor bestaat het risico op scheldkanonnades en seksueel getinte verzoeken. Websites als tmf.nl en chatten.nl zijn wat dat betreft berucht.

Druk uw kinderen op het hart om voorzichtig te zijn met het uitbreiden van de contactlijst van MSN
Privé-chatten via een Instant Messaging-service als MSN is veiliger dan chatten via een chat-box, omdat je zelf beslist wie je toelaat op je contactlijst. In de praktijk kan er echter toch wel wat misgaan, omdat veel kinderen het een sport vinden om hun contactlijst zo lang mogelijk te maken. Ze doen dat onder meer door de lijsten van vriendjes en vriendinnetjes aan hun eigen lijst toe te voegen of ze komen in contact met iemand via een profielsite. Op die manier kan een kind dus tóch weer vervelende berichten ontvangen van onbekenden. Ongewenste elementen zijn echter heel simpel te verwijderen (kinderen noemen dat ‘blocken’). Vertel uw kinderen hoe dat moet of vind het samen uit.

Breng uw kinderen het besef bij dat je op Internet nooit weet wie je voor je hebt
Kleine kinderen chatten het liefst met vriendjes en vriendinnetjes, maar naarmate ze ouder worden gaan ze het spannend vinden om ook met onbekenden te chatten. Vooral op spelletjeswebsites is dat heel populair. Voorzichtigheid is dan op zijn plaats, want Jamie van 11 is in werkelijkheid misschien wel Hans van 40. En wie weet of Debbie123 echt een meisje is? Internet is een anoniem medium, je kunt er zijn wie je wilt.

Er zijn volwassenen die zich voordoen als een kind, om zo te proberen in contact te komen met kinderen. Kinderen vanaf een jaar of 9 moet je hiervoor waarschuwen. Ze leren immers ook om niet met vreemden mee te gaan. Vertel dat je op Internet heel veilig bent, zolang je je aan de afspraken houdt. Voor meer informatie over kinderlokkers op internet, zie www.cyberlokkers.nl.

Spreek af met uw kinderen dat ze nooit persoonlijke informatie geven aan iemand die ze alleen kennen van internet
Wanneer kinderen in goed vertrouwen persoonlijke informatie geven aan iemand die ze kennen van het chatten, zoals hun naam, telefoonnummer en e-mail adres, zijn ze altijd te traceren. Dat kan vervelend of zelfs gevaarlijk zijn. Vertel uw kinderen daarom dat ze nooit persoonlijke informatie geven, ook al lijkt iemand nog zo aardig en betrouwbaar.

Onder persoonlijke gegevens verstaan we:
- je eigen naam;
- de namen van familieleden, vrienden, etc.;
- je eigen sekse;
- telefoonnummers (vast en mobiel);
- huisadres;
- de naam van de school;
- je e-mail adres;
- het soort werk dat de ouders doen;
- creditcard-info;
- foto’s;
- wachtwoorden.

Bespreek met uw kinderen het risico van het maken van afspraakjes via Internet
Kinderen die elkaar via het chatten hebben leren kennen, krijgen soms de behoefte om elkaar te gaan bellen of te ontmoeten. Zeg dat u zich dat kunt voorstellen, maar vertel ook waarom ze dat niet zomaar kunnen doen zonder medeweten van u als ouder(s). Eerst eens telefoneren kan al veel duidelijk maken. Als een chat-vriendje een leeftijdgenootje blijkt te zijn, kunt u met medeweten van wederzijdse ouders wel iets regelen. Het beste is immers dat er een volwassene bij is. Als u merkt dat uw kind toch stiekem afspraakjes maakt met vreemden, is het van belang dat u ingrijpt.

Probeer uw kinderen weerbaar te maken voor flames, discriminatie en seksuele toespelingen
Flames (hatelijke scheldberichten), discriminerende opmerkingen en seksuele toespelingen zijn eerder regel dan uitzondering in (openbare) chatrooms. Volwassenen kunnen daar al flink van schrikken, dus kinderen des te meer. Maak duidelijk dat je bedreigingen of scheldberichten beter niet al te serieus kunt nemen. Vaak stelt het niet veel voor, en is het eigenlijk niet eens persoonlijke bedoeld. Sommige kinderen proberen zulk gedrag uit, meestal uit verveling.

Als de berichten niet stoppen en het niet om flauw tijdverdrijf lijkt te gaan maar om opzettelijke pesterij, dan is het belangrijk om iets te ondernemen. Digitaal pesten lijkt toe te nemen. De kans is groot dat uw kind wel eens een dergelijk bericht ontvangt.

Probeer uw kinderen in ieder geval weerbaar te maken door de basisregels te bespreken:
- verlaat de chat als er iets vervelends gebeurt;
- negeer dreig-mail, maar bewaar de mailtjes als bewijs als het regelmatig gebeurt;
- vat flames (scheldberichten) niet persoonlijk op;
- reageer niet op flames en seksuele toespelingen;
- ga naar je ouders of naar een juf of meester als je je ongemakkelijk of bedreigd voelt;
- voel je niet schuldig als er iets vervelends gebeurt. Het is niet jouw schuld en je hebt het niet zelf uitgelokt.

Zorg dat uw kinderen hun e-mail adres en wachtwoord beschermen
Mailen is bij kinderen van deze leeftijd nog een populaire bezigheid. Mailen is veiliger dan chatten, maar ook hier kleven een paar risico’s aan. Als een kwaadwillende op de een of andere manier het e-mail adres van een kind te pakken krijgt (via een chat-room, nieuwsgroep of website), dan kan dat kind via de e-mail lastiggevallen worden. Pestmail komt steeds vaker voor.

Het belangrijkste advies voor kinderen van deze leeftijd is dus dat ze hun e-mail adres zo veel mogelijk voor zichzelf houden. Het beste is dat u afspreekt dat kinderen tijdens het surfen nergens hun e-mail adres achterlaten op een website en voor registratie alleen een gratis Hotmail-adres gebruiken.

Een andere vorm van digitaal pesten is wanneer een kind het e-mail account van een klasgenootje hackt. Vaak zijn kinderen op die leeftijd niet zuinig genoeg op hun wachtwoord en dat werkt misbruik in de hand. Op die manier kan het kind e-mails versturen uit naam van iemand anders. Wat begint als een practical joke, kan dan uitmonden in grote drama’s voor de betrokkenen.

Ook wachtwoorden voor spel-sites als het habbohotel.nl of runescape.com moet je niet zomaar vertellen aan een vriend. Voordat je het weet is je hotelkamer leeggeroofd (Habbo Hotel) of ben je al je schapen en je hout kwijt (Runescape). Zeker als je tegen betaling deelneemt, kan dat extra pijnlijk zijn.

Voor het bedenken en gebruiken van wachtwoorden bestaan veel adviezen. Het probleem met veel van die adviezen is echter dat ze zó sterk gericht zijn op ‘optimale veiligheid’, dat ze eigenlijk niet praktisch meer zijn. We zullen daarom volstaan met enkele tips die volgens ons het belangrijkst zijn, en die een goed evenwicht bieden tussen veiligheid en bruikbaarheid: 

• Gbruik bij voorkeur verschillende wachtwoorden voor verschillende toepassingen;
• Gbruik zo sterk mogelijke wachtwoorden, die je nog net kunt onthouden (bijvoorbeeld: een woord met een paar cijfers erbij);
• Schrijf wachtwoorden nooit op en vertel ze aan niemand (ook niet aan je beste vrienden);
• Verander je wachtwoorden regelmatig.

Zie ook www.digibewust.nl/Wachtwoordencampagne

Leer uw kinderen om geen onbekende e-mail en bijlagen te openen en om niet te reageren op e-mail van onbekenden
De beste manier om met ‘vreemde mailtjes’ om te gaan is: negeren. Leer uw kinderen om geen e-mail van onbekenden te openen, of het nu gaat om onbekende bedrijven met aanbiedingen van Viagra-pillen en persoonlijke leningen, of om personen die ze niet kennen. Net zoals je ze leert geen snoepjes van vreemden aan te nemen.

Hetzelfde geldt voor het openen van bestanden, ook als ze gestuurd worden door een bekende. Virussen of confronterend bloot kunnen trouwens niet alleen via e-mail maar ook bij het MSN-en worden meegestuurd.

Leer uw kinderen om spam en junk-mail weg te gooien
Leer kinderen om spam (ongevraagde reclame) of junk-mail (rotzooi) niet te openen en direct weg te gooien. Vertel hoe dat moet. Leg uit dat je ook nooit moet reageren op zulke berichten, ook niet om te ‘unsubscriben’ (je adres van de verzendlijst laten verwijderen). Wie reageert op spam, ook al is het met ‘unsubscribe’, geeft de afzender een signaal dat het adres klopt en krijgt alleen nog maar meer spam. Reageren op hatelijke berichtjes heeft al helemaal geen zin. Net als IRL (in real life) loopt een ruzie eerder uit de hand als je erop ingaat.

Het nieuwste gevaar heet phishing (spreek uit als fishing oftewel vissen). Dit zijn net-echte e-mail berichten van bekende bedrijven waarin gevraagd wordt om bepaalde gegevens te verifiëren. Daartoe moet je dan allerlei gegevens invullen, zoals wachtwoorden en andere strikt persoonlijke informatie. Betrouwbare bedrijven gaan nooit zo te werk om gegevens te verifiëren (die bellen je op, of sturen een brief per post). Vertel kinderen over het bestaan van dit soort trucs van criminele organisaties. Reageren op phishing is ronduit gevaarlijk.

Leer uw kinderen om geen kettingbrieven door te sturen
Een geliefd verschijnsel bij kinderen is meedoen met een kettingbrief. Via e-mail komt er een oproep binnen om een bepaald bericht door te sturen aan iedereen in je mailbox. Kinderen trappen hier snel in, zonder na te denken wat het gevolg is.

Hetzelfde geldt voor grappige berichten en nep-waarschuwingen voor virussen (hoaxes): die sturen ze rustig aan iedereen in het eigen adresboek door. Vaak met alle e-mail adressen open en bloot in het TO-veld (de plek waar de geadresseerden staan). Dit is op zijn minst een schending van hun privacy maar ook een mogelijk kadootje voor spammers.

Leer uw kinderen het nut van een tijdelijk e-mail adres
Het basisprincipe luidt als volgt: als je om wat voor reden dan ook een e-mail adres moet achterlaten op een site, bijvoorbeeld voor het meedoen aan een prijsvraag, gebruik dan een tijdelijk e-mail adres, bijvoorbeeld een gratis Hotmail-adres. Dit adres dient dan voor het opvangen van spam en andere ongewenste berichten.

Praat met uw kinderen over online-contacten
Laat uw kinderen weten dat ze bij u terecht kunnen als ze vervelende mailtjes (of MSN-berichten, etc.) ontvangen. Probeer ze te laten vertellen over hun online vrienden en wat ze verder op Internet doen.

Tip: er bestaan spannende jeugdboeken met de risico’s van het chatten als thema. Een overzicht vindt u hier op Ouders Online.

Neem uw kinderen serieus, maar leer hen ook te relativeren
Een kind denkt al snel dat het zijn eigen schuld is dat hij gepest wordt. Probeer dat schuldgevoel te voorkomen en neem alles waarmee een kind zich tot u wendt serieus. Het komt niet gauw in een kind op om te denken dat iemand ‘voor de lol’ een hatemail stuurt en dat het eigenlijk helemaal niet speciaal voor hem bedoeld is, terwijl het vaak wel zo gaat. Je hebt het dus niet in de hand dat iemand zulke mail naar je stuurt, maar je kunt wel zelf bepalen in hoeverre je jezelf erdoor laat beïnvloeden. Wimpel het probleem niet weg, maar probeer het wel wat te relativeren.

Tip: in veel e-mail programma’s kun je het adres van een afzender blokkeren. Weet je waar de e-mail vandaan komt, neem dan contact op met de provider. Als u vermoedt dat de e-mail vanuit school verstuurd wordt, schakel dan de ICT-coördinator of de systeembeheerder van de school in. Hij of zij kan misschien nagaan van welke computer en onder welk account de e-mail verstuurd is, om zo te achterhalen wie de dader is. Lukt het niet om van iemand af te komen, of is de afzender onbekend, zorg er dan voor dat uw kind een ander e-mail adres krijgt.

Leer uw kinderen wat netiquette is
Onder netiquette verstaan we: de gedragsregels op het Internet. Neem ze eens door met uw kinderen. Het gaat om normen en waarden op Internet, gewoon fatsoenlijk gedrag dus. (Diverse netiquette-pagina's zijn te vinden via Google). Leer uw kinderen om altijd vriendelijk, eerlijk en beleefd te blijven, en niet (terug) te gaan schelden als iemand vervelend doet. Online gelden dezelfde omgangsvormen als offline. Vertel uw kinderen dat het niet cool is om andere kinderen uit te dagen, te pesten of lastig te vallen. Ook niet als het alleen maar grappig bedoeld is.

Kinderen doen zich graag anders voor dan ze zijn. Maak duidelijk dat dat risico’s met zich meebrengt. Ook al bedoel je het niet zo, een ander kan zich dan flink belazerd voelen. Leg ook uit dat wanneer je je zelf fatsoenlijk gedraagt, je minder snel in de problemen zult komen.