Tieners zijn een geliefde doelgroep van online marketeers: ze hebben tegenwoordig veel te besteden en ze surfen dat het een lieve lust is. Bovendien zijn deze volwassenen van morgen erg gevoelig voor groepsdruk. Commerciële websites zijn dan ook heel slim als het op jongeren aankomt. Ze spreken hun taal, doen alsof ze deel uitmaken van een subcultuur - no adults allowed! -, gebruiken beroemdheden als ‘spokespersons’ en bouwen online communities waar jongeren met elkaar in contact kunnen komen. De 3 marketing-M’s - merken, muziek en mooie mensen - worden naadloos met elkaar verweven.

Je kind weerbaar maken tegen de verleidingen van commercie en seks in een materialistische wereld, is niet overbodig. 

De belangrijkste opvoed-tips voor surfende kinderen van 13 jaar en ouder:

Leer uw kind na te denken over zijn eigen en andermans privacy
Terwijl je tiener vrolijk ronddartelt op een site, wordt er heel wat informatie van hem of haar afgetroggeld. Websites gebruiken allerlei technische trucjes zoals cookies, webbugs en scumware om gegevens los te peuteren over hun surfgedrag.

Over het algemeen zijn tieners webwijs genoeg om te weten hoe ze van spyware, scumware, adware, etc. af moeten komen (zie www.scumware.com). Maar gek genoeg zijn tieners veel minder gespitst op de niet-technische voorzorgsmaatregelen. Ze geven grif persoonlijke informatie, want in ruil daarvoor krijgen ze leuke gadgets, nieuwsbrieven, games, muziekclips, kortingsbonnen, toegang tot online community’s, deelname aan quizzen en persoonlijkheidtesten. Je kunt het zo gek niet bedenken of het wordt wel gebruikt door online marketeers om gegevens los te peuteren.

Vaak vraagt men niet alleen naar de gewoontes en gebruiken van de surfer zelf, maar ook naar die van ouders, andere gezinsleden, vrienden en vriendinnen. Zet je kind aan het denken over zijn privacy en of hij wel wil dat zijn gegevens en die van anderen gebruikt worden door bedrijven. Aanbiedingen en beloftes kunnen nog zo leuk klinken, maar uiteindelijk draait het allemaal om geld.

Leer uw kind de privacy-bepalingen te checken voor hij zijn gegevens invult
Zorg dat uw kinderen niet te slordig met hun persoonlijke gegevens (en die van u) omspringen. Het best is om ze altijd de privacy-bepalingen te laten checken vóór ze persoonlijke informatie weggeven. (En doe het zelf ook!) Veel mensen hebben de neiging de kleine lettertjes over te slaan, maar alleen het hebben van een privacy-bepaling wilt nog niet zeggen dat een bedrijf oké is. Goede bedrijven vertellen wat er gebeurt met de persoonlijke informatie die ze verzamelen, en het belangrijkste: ze behoren uitdrukkelijk te laten weten dat deze gegevens nooit aan derden worden verstrekt.

Maak goede afspraken over aankopen via internet
Steeds meer tieners doen aankopen via het internet. Ze vormen een potentiële goudmijn voor bedrijven online. Geld uitgeven op een website is gemakkelijk, omdat je het effect ervan niet meteen voelt. En het wordt ook aangemoedigd. Ben je op een veilingsite als Ebay degene met het hoogste bod op een artikel, dan heb je het product ‘gewonnen’. Alsof je niet zou hoeven te betalen...

Om de spendeer-drang van kinderen enigszins in de hand te houden, kunt u een internet-kasboek naast de computer te leggen. Spreek af dat uw kinderen daarin alle uitgaven noteren die ze online doen. Zo zien ze zelf ook wat ze uitgeven. Spreek ook een maximum af voor het bedrag dat ze per aankoop mogen uitgeven en een maximum dat ze per week of per maand mogen besteden via Internet.

Zorg dat uw kind veilig koopt
Grote Internet-winkels hebben een naam hoog te houden, dus daar zal niet snel gefraudeerd worden. Het gevaar loert eerder bij kleine online ondernemers of via marktsites als Ebay.com of Marktplaats.nl. Het risico is in principe voor de koper. Leg kinderen uit dat iedereen genept kan worden: je biedt iets aan, int het geld en laat nooit meer iets van je horen.

Of een internet-winkel al dan niet bonafide is, kan op dezelfde manier bepaald worden als bij een ‘echte’ winkel. Je gaat af op de naam, of je hebt van anderen gehoord dat het wel goed zit. Zorg dat uw kind niet zomaar koopt. Check bij twijfel altijd de beveiligingsmaatregelen op de site. Een beveiligde verbinding is als volgt te herkennen:

- in de statusbalk van de browser (onderaan het venster) staat een sleuteltje (ongebroken) of een gesloten hangslotje;
- in het adresveld (bovenaan) staat een tekenreeks die begint met https in plaats van http;
- er verschijnt een mededeling dat er een beveiligde verbinding wordt opgezet (SSL oftewel Secure Socket Layer).

Stop niet met de seksuele opvoeding
Rondzwerven over het web is een populaire bezigheid onder jongeren. De kans is dus groot dat uw puberende tiener wel eens pornografie tegenkomt. Of misschien gaat uw kind er zelf wel actief naar op zoek. De meerderheid van de pubers doet dat op enig moment wel eens een keer. Het is immers de leeftijd dat de hormonen door hun lijf gieren. Verbieden heeft weinig zin. Maar u kunt wel iets anders doen.

Betrapt u uw kind een keer op het kijken van ‘vieze plaatjes’ (of filmpjes, etc.), dan kunt u dat aangrijpen om de seksuele opvoeding weer eens op te pakken. Wat je bijvoorbeeld zou kunnen bespreken, is de eenzijdigheid die de meeste pornosites kenmerkt (louter aandacht voor ‘de daad’, zonder alles wat daarbij hoort) en het weinig realistische karakter, alsof elke vrouw zomaar beschikbaar is. Maak uw kind bewust van het feit dat seks op internet, net als seks op tv, vaak heel anders is dan in het echte leven. Er zijn goede websites voor pubers met prima informatie over seks. Zet ze desnoods in de Favorieten-map van uw kind.

Praat over geweld en seksisme in games
Populaire Internet- en computer-spelletjes (games) staan vaak bol van het geweld en mannelijk jaaggedrag. Meisjes hebben er over het algemeen weinig belangstelling voor, maar voor jongens geldt: hoe gewelddadiger en bloederiger, hoe leuker het spel. Een ander negatief aspect van computer- en Internet-spelletjes is dat de rolverdeling tussen mannen en vrouwen zo stereotiep is. De meeste superhelden zijn overdreven viriele mannen. En áls er al een vrouw in voorkomt, is ze supersexy: met grote borsten, ronde billen, lange benen en strak of schaars gekleed.

Je kunt er natuurlijk voor kiezen om die spellen te verbieden. Maar daar schiet je weinig mee op. Grote kans dat ze dan gaan gamen bij een vriendje. En bovendien: als het verboden is, is de lol nóg groter. Beter is het om excessief speelgedrag aan te grijpen om met uw zoon te praten over het onrealistische mensbeeld in Internet-games. Maar meestal weten ze zelf ook wel dat het ‘maar een spelletje’ is en delen ze uw zorg niet. Dat hoeft ook niet, als ze maar weten hoe u erover denkt. Kinderen nemen ook op deze leeftijd het oordeel van hun ouders uiteindelijk wel serieus.

Overigens zijn er tal van serieuze games die zowel spannend als educatief zijn. Op watercoolergames.org staat bijvoorbeeld ‘World Heros’, waarmee kinderen iets leren over Unicef. De spelers wordt verteld dat ze een missie van de Verenigde Naties moeten leiden, waarbij ze dingen moeten organiseren in een ontwikkelingsland. Doel: voed de bevolking, genees hen en zuiver het water.

Houd elkaar op de hoogte van wetten en regels voor Internetgebruik
Jongeren houden van popmuziek. CD’s en mp3-tjes downloaden en uitwisselen is dan ook een populair tijdverdrijf. Vroeger was het Napster, nu zijn het vooral Kazaa en Bittorrent.

Op zich is het een mooi idee, zo’n global music community, maar het roept natuurlijk vragen op over het eigendomsrecht. In Amerika en Denemarken zijn al honderden mensen aangeklaagd door de muziek- en filmindustrie. Gebruikers van P2P-programma’s zijn namelijk niet anoniem. Hun identiteit is af te leiden uit de code die iedere computer op internet heeft, het zogenoemde IP-nummer. De Internet-provider kent de klant achter ieder IP-nummer dat de provider beheert. Politie en justitie kunnen die klantgegevens opvragen.

Het is nog lang niet helder hoe het juridisch in elkaar zit, maar enige zorgvuldigheid en voorzichtigheid zijn zeker geboden. Tieners zijn daar ongetwijfeld ook in geïnteresseerd. Praat erover, bijvoorbeeld naar aanleiding van actuele nieuwsberichten. Vergeet niet om te vragen naar de mening van uw kinderen en geef zelf het goede voorbeeld door geen illegale dingen te doen.

Praat over auteursrechten en illegaal kopiëren
Kort samengevat is de huidige stand van zaken volgt:
- het downloaden of kopiëren van muziek voor eigen gebruik is toegestaan;
- het downloaden of kopiëren van auteursrechtelijk beschermde software (dus: computerprogramma’s waar je normaal voor zou betalen) is strafbaar, óók wanneer het alleen voor eigen gebruik is;
- het aanbieden (doorgeven) van muziek en software is altijd strafbaar, dus ook als je er geen geld voor vraagt.
Probeer de materie te begrijpen en discussieer erover met uw kinderen.

Mogelijke vragen in zo’n discussie kunnen zijn:
- is downloaden zonder ervoor te betalen vergelijkbaar met diefstal?
- als je zelf een CD of een computer-programma gemaakt zou hebben, hoe zou je het dan vinden als je er geen geld voor krijgt?
- als je deze CD niet had kunnen downloaden, had je hem dan gekocht?
- voel je het verschil tussen muziek downloaden voor eigen gebruik en muziek doorgeven aan vrienden? Maakt dat wat uit voor het wel of niet illegaal zijn?
- moeten bands en artiesten gecompenseerd worden voor het geld dat ze op deze manier mislopen? En zo ja, door wie dan?

Praat over de technische bedreigingen (voor zover nodig)
Zorg ervoor dat uw kind voldoende op de hoogte is van de technische bedreigingen en de methodes om ze te bestrijden (virusscanner, firewall, spyware-killer, etc.). Meestal weten ze er meer van dan u, maar als dat niet het geval is, praat ze dan snel bij. Lees zonodig eerst op deze site de ‘Stoomcursus techniek voor ouders’ om zélf te weten waar het over gaat.

Tip: streef ernaar dat uw kinderen na hun 13e op een eigen PC kunnen werken. Niet alle ouders zullen zich dat kunnen permitteren, maar het is wel aan te bevelen. De tijd dat uw kinderen online doorbrengen, zal steeds meer een belemmering voor uw eigen Internet-activiteiten vormen. Bovendien houdt u uw eigen PC schoon.

Leer uw kind zo min mogelijk gegevens in te vullen op registratieformulieren
Om te kunnen MSN-en, muziek te luisteren, games te spelen, videoclips te bekijken en bestanden uit te wisselen, moet heel wat software gedownload worden. Veel van die programma’s krijg je gratis. Het enige wat de gebruiker hoeft te doen, is een registratieformulier invullen. En daar zit ’m nou net de crux. Door middel van registratieformulieren doen bedrijven hun best om zoveel mogelijk gegevens los te peuteren. Wie dat goed in de gaten heeft, kan junk-mail deels voorkomen.

Leer uw kind de kleine lettertjes te lezen in online licentie-overeenkomsten en registratieformulieren. Net zoals je de voorwaarden checkt bij een proefabonnement op de een krant of een gratis lidmaatschap op een boekenclub.

Aandachtspunten:
- lees en begrijp de voorwaarden in de (vaak lange en ingewikkelde) licentie-overeenkomst. Let vooral op de hoeveelheid informatie die van je wordt gevraagd, wat ermee gebeurt en wie er toegang toe heeft;
- let goed op de default settings (vooraf ingevulde standaardwaarden) in het registratieformulier. Vaak zijn die al ingevuld op een voor de site gunstige manier. Zoals "Ja, ik wil e-mail ontvangen". In het algemeen kun je de desbetreffende vinkjes het beste uitklikken;
- laat je niet verleiden meer informatie te geven dan nodig is. Een nickname en een wachtwoord is vaak voldoende! Als er adresgegevens verplicht ingevuld moeten worden, overweeg dan om gewoon een nep-adres te geven.