Kinderen tussen 12 en 18 kletsen en sms-en er met hun mobieltje ook lustig op los. Met de komst van Internet is ook het chatten voor pubers een geliefde bezigheid geworden. Bijna 60 procent chat wel eens, en dat is niet alleen met bekenden. Via openbare chat-boxen, babbelend over welk onderwerp dan ook, komen ze in contact met allerlei mensen. Leuke én minder leuke mensen. Net als in het echte leven dus.

Chatten wordt wel gezien als de gevaarlijkste bezigheid op internet. Mensen zijn geneigd om veel meer van zichzelf bloot te geven in een chat-omgeving, ook in emotionele zin. Door de anonimiteit vallen er hindernissen weg die in het normale leven wél functioneren. Dat brengt risico’s met zich mee.

Tieners lopen meer risico dan jongere chatters, omdat ze ook meer risicovol gedrag vertonen. Ze nemen bijvoorbeeld meer deel aan discussies over relaties en seksualiteit. Bovendien zijn ze vaak onzeker over allerlei dingen. Andere (volwassen) chatters kunnen daar misbruik van maken.

Tip: als u moeite heeft met die eindeloze kletsbehoefte van uw puber, besef dan dat hun gedrag heel normaal is voor deze fase in hun ontwikkeling. Er zijn goede boeken die u hiermee verder kunnen helpen. We tippen er twee:
- Tino van Grimhuijzen, Van last tot lust – over het opvoeden van pubers (SWP Uitgeverij, Ouders Online reeks)
- Barbara Strauch, Waarom doet mijn puber zo vreemd – het brein van de tiener (De Boekerij)  -- alleen nog via de bibliotheek.

De belangrijkste opvoed-tips voor ‘communiceren’ voor kinderen van 13 jaar en ouder:

Leer uw kind om nooit persoonlijke informatie te geven op Internet, ook niet van anderen
Iedereen moet ervan doordrongen zijn dat de mensen die je online ontmoet, niet altijd zijn wie ze zeggen. En dat je dus niet alles moet geloven, ook al klinkt het nog zo goed. Leer uw kind om nooit persoonlijke informatie te geven tijdens het chatten of MSN-en, en dus ook geen 06-nummers of foto’s.

Het is vrágen om ellende als je je 06-nummer aan een vreemde geeft. Voor meisjes is het aan te raden om zich een sekse-neutrale bijnaam aan te meten. Anders lopen ze kans direct lastig gevallen te worden met oneerbare voorstellen. 

Wijs uw kind op zijn of haar verantwoordelijkheden
Bij chatten, MSN-en en mailen is niet alleen de eigen privacy in het geding. Vaak wordt weinig voorzichtig omgesprongen met namen van vriendjes, zussen en andere familieleden. Als uw dochter ruzie heeft met een vriendin, kan ze uit wraak haar e-mail adres of haar telefoonnummer aan onbekende chatters geven. Als ze genoeg heeft van een online-vriendje, kan ze zomaar zeggen: "Ik stop ermee".

Een keertje een slechte schooldag afreageren met een scheldbui op Internet is heel verleidelijk. Geen haan die ernaar kraait. En uw zoon van 13 vindt het misschien ook wel grappig om zich eens een keer voor te doen als een 17-jarige. Die vrijheid hebben ze bij het chatten en – eerlijk is eerlijk – die vrijheid is natuurlijk ook de aantrekkingskracht.

Toch is het belangrijk om die vrijheid goed te leren gebruiken. Daarvoor is het nodig dat u als ouder laat horen wat u daarvan vindt. Laat uw kinderen nadenken over het effect dat hun gedrag heeft op anderen. Vraag bijvoorbeeld hoe ze het zélf zouden vinden als een chat-maatje ze ineens zomaar zou laten zitten. Of wanneer jij te maken krijgt met iemand die jou eens lekker anoniem de huid vol begint te schelden. Wat vind jij ervan als degene met wie je chat helemaal niet is wie je denkt, als blijkt dat de ander niet te vertrouwen is? Vind je dat dat "moet kunnen", of is het beter dat iedereen eerlijk is? Waarom wel of niet?

Zo leren ze zelf verantwoordelijkheid te nemen voor hun acties. En dat is nu precies wat pubers volop bezig zijn te leren. Verwacht niet meteen perfectie: het is een leerproces. 

Maak afspraken over afspraakjes
Online worden heel wat mooie vriendschappen gesloten. Ongetwijfeld komt er dan een moment dat uw kind wil afspreken met een chat-vriendje. Zorg dat u daarvan op de hoogte bent. Praat met uw kind over wie hij/zij zoal online ontmoet, wat voor contact ze hebben en hoe hij/zij dat vindt.
Wees nieuwsgierig, maar toon u niet overbezorgd. En leg uit waarom ze beter niet in hun eentje met die persoon kunnen afspreken. En als dat wél gebeurt, zorg dan dat ze elkaar ontmoeten op een openbare plek (pretpark, bibliotheek, café, etc.), vraag of ze hun mobieltje meenemen en laat uw kind niet alleen gaan. Ga eventueel – afhankelijk van de leeftijd – zelf mee of zorg dat er een vriend of een vriendin bij is.

Het kan natuurlijk gebeuren dat een kind een foto stuurt naar een chat-maatje of stiekem tóch al iemand heeft ontmoet. Ga dan niet over de rooie, want dan bereikt u alleen maar dat uw kind in het vervolg nooit meer naar u toe zal komen. Bespreek de kwestie grondig en maak nieuwe, betere afspraken.

Leer uw kind omgaan met flames, discriminatie en oneerbare voorstellen
Chatboxen zijn een gewilde plek om andere mensen uit te schelden, agressief te bejegenen en (al of niet seksueel) uit te dagen. Sommige kinderen kunnen daarvan erg van hun stuk raken. Begeleid dus een beetje daarbij. Met als belangrijkste boodschap aan uw kind: niet reageren.

Waar komt dat rare gedrag vandaan? Grofweg zijn er twee mogelijke oorzaken. Ten eerste: de anonimiteit van het medium. Daardoor nemen de remmingen af. Zowel voor wat betreft het uiten van grofheden als qua seksuele toespelingen. Het gebrek aan controle versterkt dit effect. Een tweede aanleiding voor scheldpartijen kan zijn: verveling. Leeftijdsgenoten van uw kinderen kunnen gewoon een potje gaan schelden uit verveling; deels om zelf wat om handen te hebben, en deels om een reactie uit te lokken (die de verveling kan verdrijven).

Maar hoe dan ook: wie plotseling zelf het slachtoffer is van een scheldkanonnade, een seksuele toespeling of een discriminerende opmerking, die kan daar flink onder lijden. Pubers zijn immers nog erg kwetsbaar. De beste manier voor hen om daarmee om te gaan, is: niet reageren. Als de afzender bekend is, kan de Internet-provider ingeschakeld worden. En in ernstige gevallen van stalking of pesten kunt u naar de politie gaan.

Zorg voor een sociaal vangnet
Pubers hebben niet altijd zin om bij hun ouders aan te kloppen als er iets vervelends gebeurt. Belangrijk is dan dat ze bij iemand anders terecht kunnen: een vriend of vriendin, een broer of zus, een leraar, een opa of oma, of een ander vertrouwd iemand. Zorg voor een dergelijk vangnet en laat uw kind in ieder geval weten dat u er voor hem of haar bent als dat nodig is. 

Breng uw kind de regels van netiquette bij
Wat andere kinderen kunnen, kan uw eigen kind natuurlijk ook. Ze kunnen andere kinderen bijvoorbeeld uitdagen, pesten of lastigvallen. Ze kunnen zich anders voordoen dan ze zijn en ook roddelen is een geliefde bezigheid, ook op het net. Uit een onderzoek van Planet Internet uit december 2004 blijkt dat één op de drie kinderen zich wel eens schuldig maakt aan een vorm van digitaal pesten.

Leer uw kinderen dat dat soort gedrag niet door de beugel kan. Zorg dat ze nadenken over het effect van hun gedrag op anderen. Zeker op het web, waar in principe miljoenen mensen met de informatie aan de haal kunnen gaan.

Respecteer de privacy van uw kind
U kunt natuurlijk gebruik maken van spyware, speciale software om het gedrag van uw kind op Internet tijdens de surf- en chat-bewegingen te kunnen volgen. Wij zijn daar echter geen voorstander van. U gaat toch ook niet lezen in iemand anders dagboek?

Wat voor het dagelijks leven geldt, geldt ook voor Internet. Kinderen van deze leeftijd hebben beslist recht op privacy. Laat uw bezorgdheid geen slechte raadgever zijn.

Maak geen drama’s van laat naar bed gaan
Veel ouders maken zich zorgen over het slaapgebrek dat kan ontstaan door eindeloos chatten of MSN-en. In ieder geval is het advies om 8 uur te slapen inmiddels achterhaald. Het ene kind heeft nu eenmaal meer slaap nodig dan het andere. Wanneer uw kind de volgende ochtend makkelijk uit bed komt, en overdag niet instort, is er weinig reden tot zorg.

Maar wat te doen als dat soort problemen zich wél voordoet? Houd dan in ieder geval het hoofd koel. Er zijn belangrijker dingen dan te weinig slapen. Vermijd ál te heftige ruzies, en zorg dat u in gesprek blijft. Sommige ouders hanteren de stelregel dat hun pubers gewoon maar hun gang moeten gaan, onder hun eigen verantwoording. Zodra zich echt iets ernstigs voordoet, zoals spijbelen, slechte schoolresultaten of zittenblijven, kunt u het gebruik van de thuis-PC verbieden.