Net als in het normale leven gelden er ook op het Internet wetten en regels die nageleefd moeten worden. Mensen die zich niet houden aan die regels, zijn in overtreding en kunnen daarvoor gestraft worden door de overheid. Dat geldt ook voor kinderen. Maakt een kind zich schuldig aan Internet-criminaliteit, dan kan de politie ingrijpen. Net als in het echte leven.

Overigens komt het in Nederland nog maar zelden voor dat kinderen zich schuldig maken aan zware Internet-criminaliteit, zoals het stelen van creditcard-gegevens of het schrijven van verwoestende virussen. Maar misschien is dit slechts een kwestie van tijd.

Er zijn geen onderzoeksgegevens beschikbaar over wat er nu eigenlijk in de praktijk allemaal fout gaat met kinderen die zich op het Internet begeven. We moeten ons dus beperken tot een willekeurige greep uit de mogelijkheden, gebaseerd op datgene wat bekend is uit de media, onze gesprekken met ouders, met de politie en gebaseerd op onze eigen beroepspraktijk. Daarnaast behandelen we enkele gevallen waarin misschien iets mis kan gaan (denkbare scenario’s dus), die we voorgelegd hebben aan een jurist.

Kopen via Internet
Stel, een kind koopt iets via Internet zonder dat de ouders dat wisten. Kan de koop worden teruggedraaid? Een kind onder de 18 jaar kan alleen met toestemming van een ouder (of voogd) contracten sluiten of overeenkomsten aangaan. Een aankoop die méér omvat dan een DVD of een pakje kauwgom (iets wat een kind op een bepaalde leeftijd in het algemeen zelfstandig koopt), valt daar ook onder. Dus: als er een grote aankoop is gedaan, en de ouders zijn het daar niet mee eens, dan kunnen ze de verkoper schriftelijk laten weten dat ze de aankoop ongedaan willen maken. Vervolgens sturen ze het geleverde product terug en hoeven ze niet te betalen.

Let op: een kind van 9 jaar kan zich niet zelfstandig abonneren op een tijdschrift, maar een kind van 16 waarschijnlijk wel. De wetgever gaat uit van wat een kind redelijkerwijs geacht wordt zelfstandig te kunnen doen. Bij kleinere aankopen zal meer getwist kunnen worden over de rechtsgeldigheid ervan, dan wanneer het om grotere aankopen gaat.

Geript worden via een 0900-dialer
Stel een kind maakt zeer hoge kosten door per ongeluk een 0900-dialer aan te klikken. Dan wordt er een duur 0900-nummer gebeld, waardoor de eigenaar van dat nummer ongemerkt vele tientallen euro’s opstrijkt, te incasseren via de telefoonrekening van de ouders. Is daar iets aan te doen?

Een kind dat belt met een telefoon waar zijn ouders rekeninghouder van zijn, maakt kosten die de ouders moeten betalen. Ook al hebben ze daar geen toestemming voor gegeven. Ouders kunnen dan proberen met het telefoonbedrijf te onderhandelen, of ze kunnen clementie vragen, of een klacht indienen, maar in principe zijn zij verantwoordelijk voor de gemaakte kosten.

Klachten kunnen ingediend worden bij de Stichting Informatiedienstencode (www.stic-nederland.nl), een zelfregulerings-orgaan voor betaalnummers.

Geld verdienen via Internet
Er zijn kinderen die allerlei manieren uitproberen om een extra zakcentje te verdienen met een eigen homepage. En er zijn bedrijven die mensen ronselen die hun e-mail adres uitlenen voor het verzenden van grote hoeveelheden spam (ongevraagde reclame). Het verzenden van spam vanuit Nederland naar consumenten in Nederland, is inmiddels strafbaar. Eind 2004 zijn de eerste boetes uitgedeeld.

Tip: klachten over spam kunt u indienen bij de Opta (www.opta.nl), die daarvoor een speciale website heeft gemaakt: www.spamklacht.nl. De Opta kan alleen optreden tegen spam waarvan de verzender zich in Nederland bevindt.

Spam naar bedrijven is nog niet verboden in ons land, en ook tegen spam vanuit het buitenland of naar adressen in het buitenland kan niet worden opgetreden.

Soms laten kinderen zich verleiden om betaalde links op hun homepage te plaatsen. Per doorklik krijgen ze dan een paar centen. Die links kunnen echter leiden naar pagina’s met onwettig materiaal of naar pornografie. Dit soort aanbiedingen zit op de grens van het wettelijk toelaatbare. ‘Gewoon’ pornografisch materiaal is niet verboden (kinderporno wel), maar fijn is het ook niet. Strikt juridisch gezien zijn kinderen die zich hiermee bezighouden niet in overtreding.

Hacken en defacen
Hacken is een gevaarlijke vorm van internet-criminaliteit. Het is niets meer of minder dan inbreken op de computer van een ander. Vervolgens kan de inbreker allerlei instellingen aanpassen of gegevens stelen. Een populaire (en iets minder ernstige) variant van hacken is defacen, oftewel het bekladden van web-pagina’s.

Hacken is een strafbaar feit, net als inbreken in een huis van een ander. In bepaalde kringen is hacken een uitdaging; vooral in de leeftijd van 14 tot 21 jaar. Deze jongeren gebruiken hiervoor meestal het computer-netwerk van school, of de bibliotheek, omdat je daar anoniemer bent dan bij gebruik van de thuiscomputer.

Veel Internet-gebruikers hebben thuis een permanente Internet-verbinding (bijvoorbeeld via ADSL of de kabel). De computer is dan 7 dagen per week en 24 uur per dag verbonden met het Internet. Hackers hebben daardoor voldoende tijd om in te breken en gegevens te stelen. Echte computer-nerds vinden het een uitdaging om aan te tonen dat bestaande beveiligingen niet deugen.

Kinderen beginnen vaak met het inbreken in de accounts van andere kinderen. Met het wachtwoord van een ander kun je e-mails met verontrustende inhoud (bedreigingen, roddels) gaan versturen uit naam van die ander bijvoorbeeld. Dit kan beginnen als een onschuldige activiteit, maar kan uitmonden in een vreselijke ervaring voor alle betrokkenen. Dit gedrag is eigenlijk een vorm van pesten.

Uit onderzoek van Planet Internet (begin 2005) bleek dat digitaal pesten steeds vaker voorkomt. Ouders en scholen zullen er dus steeds vaker mee te maken krijgen. Wat ook veel gebeurt, is dat een gehackte computer gebruikt wordt om spam te versturen. Zo ontstaat een zogenaamd zombie-netwerk, oftewel een netwerk van computers die dingen doen die de eigenaren nooit gewild of bedoeld hebben.

Als bescherming tegen hackers is een zogenaamde firewall onontbeerlijk. Om digitaal pesten te voorkomen, moeten scholen strikte protocollen hanteren bij het toekennen en doorgeven van wachtwoorden.

Scammen
Naarmate het gezamenlijk spelen op Internet populairder wordt, neemt ook het scammen steeds grotere vormen aan. Dat is: het achterhalen van iemands wachtwoord, met de bedoeling om zijn account te misbruiken. Bijvoorbeeld om zijn of haar meubeltjes te stelen in het Habbo Hotel, of om iemands vorderingen bij Runescape ongedaan te maken.

In Japan zou een man een mede-speler vermoord hebben omdat deze zijn virtuele zwaard ter waarde van 800 euro zou hebben gestolen. Hij kon geen aangifte doen omdat het niet om echt bezit zou gaan. Ook in ons land heeft de politie nog geen antwoord op deze praktijken.

Tip: druk uw kinderen op het hart om nooit maar dan ook echt nooit hun wachtwoord uit handen te geven. Zelfs niet aan hun beste vrienden.

Illegaal kopiëren via Internet
Het uitwisselen van muziek en software gebeurt meestal via de zogenaamde P2P-netwerken, zoals Kazaa en Bittorent, waarbij PC’s rechtstreeks met elkaar in verbinding staan, zonder tussenkomst van een server.

Juridisch is deze materie zeer ingewikkeld; veel ingewikkelder dan hier in kort bestek beschreven kan worden. We moeten ons dus beperken tot de hoofdlijnen.

- Het downloaden van muziek is niet strafbaar, zo lang het beperkt blijft tot enkele exemplaren voor eigen gebruik. Downloaden en daarna doorgeven of doorverkopen is dus wel strafbaar.

- Het aanbieden van muziek, zodanig dat die muziek door anderen gedownload kan worden, is strafbaar.

- Het downloaden van software is strafbaar. Vanzelfsprekend gaat het daarbij alleen om auteursrechtelijk beschermde software en niet om freeware, shareware, gratis demo’s, enzovoorts.

- Het thuis kopiëren van software en daarna weggeven of aanbieden via Kazaa etc. is strafbaar.

- Heeft een kind de Auteurswet overtreden, op een van de hierboven beschreven manieren, dan geldt het jeugdstrafrecht. Dat houdt in dat een kind tot 12 jaar niet strafrechtelijk aansprakelijk is voor zijn handelen en dat kinderen van 12 tot en met 17 gestraft kunnen worden met jeugddetentie, een taakstraf of een boete. Kinderen van 16 en 17 kunnen echter als volwassenen worden berecht als de ernst van het feit en de persoonlijkheid van het kind daartoe volgens de rechter aanleiding geven. Anderzijds kunnen jongeren van 18 tot en met 20 nog als kinderen worden berecht, als de persoonlijkheid van de jongere daartoe aanleiding geeft.

Tip: wie op de hoogte wil blijven van de soms snelle veranderingen in de wetgeving rond Internet, kan terecht op Netkwesties.nl, waar de juridische ontwikkelingen op de voet gevolgd worden. Bedoeld voor de geïnteresseerde leek.

Homepage opleuken met materiaal van anderen
Kinderen maken graag een eigen webpagina of homepage. Het is daarbij eerder regel dan uitzondering dat er teksten en plaatjes gebruikt worden die elders op het Internet zijn gevonden. Het is zó gemakkelijk, en het is zó gebruikelijk, dat het niet in je opkomt dat het niet zou mogen. Er zijn zelfs hele websites waar kinderen ze als verzameling weer aanbieden. En toch mag het niet. De straffen zijn hetzelfde als hierboven beschreven.

Als het gaat om kinderen die op kleine schaal en zonder commercieel oogmerk beschermd materiaal op een homepage plaatsen, is het overigens niet waarschijnlijk dat Justitie zonder waarschuwing strafvervolging zal instellen. Als een kind via zijn homepage handelt in beschermd materiaal, is de kans op vervolging groter. Een taakstraf is dan een mogelijkheid. Jeugddetentie valt alleen in zeer ernstige gevallen te verwachten.

Let op: ook al komt het meestal niet tot een vervolging, het blijft strafbaar. Daarom kunnen volwassenen onder wier verantwoordelijkheid het kind gehandeld heeft, ook strafbaar zijn als medeplegers, indien aan de voorwaarden van medeplegen is voldaan. Dat kan met name het geval zijn als zo’n volwassene het kind actief heeft geholpen, of aangezet heeft tot het plegen van de inbreuk. Wees u dus bewust van de wettelijke grenzen bij het maken van websites.

Waarschuwing: de kans dat rechthebbende personen een (civiele) rechtszaak beginnen, is groter dan dat Justitie een (strafrechtelijke) vervolging start. Denk aan grote bedrijven in de muziekindustrie, of uitgevers. Een rechtsbijstand-verzekering kan dan uitkomst bieden. Er is dan immers juridisch advies nodig, wat altijd geld kost.

Discriminatie
Discrimineren is verboden, ook als dat via het Internet gebeurt. Want ook op ‘het leven online’ is artikel 1 van de Nederlandse Grondwet van toepassing. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan. Ook kinderen die die regel overtreden, kunnen dus worden aangepakt door Justitie.

Internet-discriminatie kan op verschillende sites gemeld worden. De bekendste is het ‘Meldpunt discriminatie Internet’ (MDI), bereikbaar via www.meldpunt.nl. Als iemand een geval van discriminatie meldt bij het MDI, dan zorgt dit meldpunt ervoor dat de tekst verwijderd wordt. Ook probeert men de dader te achterhalen. De dader valt onder de wetgeving van het land waar de server van de desbetreffende website staat.