Spioneer-software, kortweg spyware, is er in twee soorten:
1. het type dat je zelf installeert op de PC waar je kind op computert, om bij te houden wat hij of zij allemaal doet;
2. het type dat door iets of iemand anders automatisch geïnstalleerd wordt op je computer, en waarmee anderen jouw gedrag kunnen volgen.

In beide gevallen gaat het om programma’s die toetsaanslagen registreren, surf-gedrag bijhouden, inkomende en uitgaande e-mail berichten onderscheppen, chat-activiteiten in de gaten houden, enzovoorts. Al deze gegevens kunnen dan ongemerkt doorgestuurd worden naar de spionerende persoon of instantie.

Type 1 – spyware om zelf te spioneren
De variant die je bewust installeert om het gedrag van je kind te volgen, is dermate immoreel dat we er geen aandacht aan willen besteden. Ook kinderen hebben recht op privacy.

Let op: sinds kort is er ook een spam-bericht in omloop, dat de lezer belooft om spyware bij iemand anders (op afstand) te installeren, zodat je zijn of haar gedrag kunt volgen. Dit werkt met behulp van een zogenaamde e-card, oftewel een wenskaart die via het Internet verzonden wordt. Zodra de ontvanger het kaartje opent, wordt de spyware bij hem of haar geïnstalleerd. Vanzelfsprekend moet u ervoor zorgen dat uw kinderen een dergelijke e-card noch verzenden, noch openen.

Tip: leer uw kinderen om nooit bijlagen (attachments) te openen. Hoogstens in uw bijzijn en na uitvoerig overleg.

Type 2 – spyware waarmee u bespioneerd wordt
De kans is groot dat er op dit moment spyware op uw computer aanwezig is, waarmee uw gedrag gevolgd wordt. Een recent onderzoek van het Amerikaanse computerblad PC-Magazine wees uit dat praktisch alle lezers één of meer van dit soort programma’s op hun PC hadden staan. Je merkt ze niet, maar ze zijn er wel.

Dit soort spyware komt meestal binnen via gedownloade bestanden. Soms ongemerkt, maar soms ook zeer openlijk. Muziek-uitwisseldiensten als Kazaa en BearShare verdienen er hun brood mee. De software kan ook verstopt zitten in onschuldig ogende screensavers, spelletjes, of de eerder genoemde e-cards.

Overigens gaat het lang niet altijd om kwaadaardige programma’s die u uw credit-card gegevens willen ontfutselen. Bij diensten als Kazaa en BearShare gaat het vooral om gegevens waarmee u gerichter bestookt kan worden met advertenties. Maar vervelend blijft het, natuurlijk.

Beschikbare schoonmaak-programma’s
Er zijn verschillende schoonmaak-programma’s beschikbaar waarmee u kunt controleren of er spyware op uw computer zit, en waarmee u alle rotzooi kunt laten verwijderen. Hieronder geven we een paar voorbeelden.

Commerciële software:
- Guard-IE
- BPS SpyWare/Adware Remover

Gratis software:
- Ad-Aware
- Spybot Search & Destroy
- Hitman Pro
- Windows Antispyware (van Microsoft)

De kwaliteit van deze schoonmaak-programma’s verschilt sterk. Soms zijn ze bijvoorbeeld niet in staat om goed verstopte spyware te vinden of helemaal te verwijderen. Op het moment dat we dit boek schrijven (begin 2005) is het anti-spyware programma van Microsoft veelbelovend, maar nog wel in de ontwikkelingsfase (bèta-fase). Als u het wilt proberen, kunt u het gratis downloaden van www.microsoft.com (tik het trefwooord ‘spyware’ in het zoekkadertje rechtsboven, dan vindt u het programma meteen).

Het gelukkige toeval wil dat een van de beste programma’s van dit moment ook nog gratis is. Dat is ‘Spybot Search & Destroy’ (verkrijgbaar via www.safer-networking.org) van de Duitse informatica-student Patrick Kolla. Hij heeft werkelijk een indrukwekkende prestatie geleverd. En door zijn samenwerking met een groot aantal buitenlandse vrijwilligers, is er voor praktisch elke taal een aparte versie beschikbaar. Ook voor het Nederlands.

Tip: controleer minstens één maal per week uw computer op spyware, met behulp van een goed anti-spyware programma zoals Spybot Search & Destroy of Hitman Pro.